Zachęcamy do zapoznania się z odpowiedziami udzielonymi przez Panią Dr hab. Beatę Giesen, prof. UŁ z Wydziału Prawa i Administracji dotyczącą prawa autorskiego w kontekście zajęć online.

  1. W art. 27 ustawy o prawie autorskim (…) pada stwierdzenie, że nauczyciel ma prawo udostępniać w celach dydaktycznych “drobne utwory lub fragmenty większych utworów”. Chciałbym zapytać, jaka jest definicja fragmentu większego utworu? Na przykład, ile stron ze 100-stronicowej książki można legalnie udostępnić?
  2. Czy można udostępniać studentom skany tekstów, które mają do przeczytania na zajęcia?
    Czy prowadzący zajęcia ma prawo udostępniać studentom skany tekstów, których nie jest autorem, a które stanowią literaturę do przedmiotu (artykuły naukowe, rozdziały w monografiach / podręcznikach, monografie /podręczniki)?
  3. Jak w sposób wiążący dla studentów przekazywać informację, że udostępnione im materiały własne prowadzącego (np. prezentacje, opracowania), a także filmy z przebiegu zajęć nagrywane w MS Teams, są przekazywane wyłącznie do użytku danej grupy studentów i wyłącznie na potrzeby dydaktyczne, bez możliwości udostępniania innym osobom, w tym rozpowszechniania ich w sieci internetowej?
  4. Czy UŁ będzie mógł wystąpić w sprawie ochrony praw autorskich pracownika UŁ gdyby zostały one naruszone? Czy pracownik UŁ będzie musiał sam zatroszczyć się o te sprawy (np. ‘osobisty’ pozew na gruncie prawa cywilnego?).
  5. Czy przez “naruszenie praw autorskich” można rozumieć: utrwalanie (nagrywanie, zdjęcia, inne formy) zajęć, nagrywanie treści pytań egzaminacyjnych?
  6. Czy studenci mogą pobierać i rozpowszechniać pliki zamieszone na portalu moodle – chodzi przede wszystkim o prezentacje, notatki, nagrania wykładów, etc. Czy też rozpowszechnianie ww. materiałów np. w Internecie narusza prawa autorskie ich autora? Czy takie same regulacje stosują się do zamieszczania plików w portalu MS Teams?
  7. Czy można udostępnić studentom zakupioną prywatnie książkę w formie e-booka, która jest potrzebna do zająć dydaktycznych?
  8. Jeśli bym napisał dla studentów skrypt i wydało go Wydawnictwo UŁ, to jak jest z moimi prawami autorskimi, a jak z prawami autorskimi Wydawnictwa UŁ? A jeślibym wydał w innym?
  9. Czy studenci mają prawo domagać się przeslania im plików wykorzystywanych przez wykładowcę do prowadzenia zająć zdalnych?
  10. Czy wykładowca może w swoich plikach wykorzystywanych do prowadzenia zająć zdalnych zamieszczać dowolne materiały pobrane z Internetu?
  11. Czy wykładowca może w ramach swoich plików wykorzystywanych do prowadzenia zająć zdalnych wykorzystywać fragmenty skanów książek? Moje prezentacje wykorzystywane podczas wykładu mają charakter autorski. Jak zatem wygląda ochrona moich praw podczas prowadzenia nauki zdalnej, gdy prezentuję je podczas wykładu? Jaką mam gwarancję, że nikt nie skopiuje ich i nie wykorzysta bez mojej wiedzy i zgody?
  12. Czy dla celów dydaktycznych/edukacyjnych można korzystać z dowolnych fragmentów książek/opracowań pod warunkiem podania źródła? Jeśli tak, to jak duże fragmenty można ewentualnie kopiować dla studentów, żeby wrzucić np. na platformę Moodle (np. ile mogę zeskanować stron z podręcznika, który nie jest dostępny w żadnych zasobach elektronicznych i załadować na Moodle dla studentów w celach dydaktycznych)?
  13. Czy jeśli jestem autorem artykułu/książki wydanego przez WUŁ i opracowanie to jest ogólnie dostępne w Repozytorium UŁ, to czy mogę pobrać te ogólnodostępne pliki z Repozytorium UŁ i upublicznić na moim profilu na Researchgate, aby zwiększyć ich widoczność?
  14. Jakie uzasadnienie powinien przedstawić prowadzący przedmiot nie wyrażając zgody na samodzielne nagrywanie zajęć przez studentów. Czy istnieją wytyczne UŁ, o których powinni wiedzieć studenci dotyczące tej kwestii, które wynikają bezpośrednio z ochrony danych osobowych (RODO) oraz ochrony własności intelektualnej.
  15. Czy osoby te mają takie same uprawnienia – jakie posiadają studenci – do wglądu do wszystkich materiałów edukacyjnych dostępnych na platformie Moodle? Jakie jest uzasadnienie obecności “innych użytkowników”, poza osobami wsparcia technicznego i ewentualnej kontroli merytorycznej?
  16. Mam wątpliwości co do możliwości wykorzystania jako ilustracji zdjęć pochodzących z Internetu. Prezentacje, które udostępniamy studentom nie są “materiałem publikowanym”, więc wydaje mi się, że nie musimy prosić autorów lub autorki zdjęć o zgodę na ich wykorzystanie. Ale z drugiej strony jakoś te zdjęcia wykorzystujemy. Będę wdzięczny za wskazanie, w jakich okolicznościach możemy wykorzystać zdjęcia z internetu na potrzeby prezentacji (podając autora/kę i/lub link), ale bez konieczności kontaktowania się z autorem/ką w sprawie formalnej zgody na wykorzystanie zdjęcia.
  17. Czy prowadzone przez nas zajęcia mogą być w świetle prawa nagrywane przez uczestników? Jakie są prawne możliwości ochrony zarówno naszego wizerunku jak i rozpowszechniania wykładów/ćwiczeń przez ich uczestników?
  18. Czy posiadamy prawa autorskie (i jak można je chronić) do pytań egzaminacyjnych, które on-line mogą być bez przeszkód utrwalane przez studentów (screen ekranu) a następnie rozpowszechniane i wykorzystywane przez inne osoby?
  19. Czy można na autorskich ćwiczeniach wykorzystać materiały dostępne np. na youtube lub innych źródłach treści wizualnych?
  20. Biblioteka Wydziału Prawa i Administracji UŁ uruchomiła usługę tworzenia i wysyłania kopii cyfrowych. (…)

 

Pytanie 1

W art. 27 ustawy o prawie autorskim (…) pada stwierdzenie, że nauczyciel ma prawo udostępniać w celach dydaktycznych “drobne utwory lub fragmenty większych utworów”. Chciałbym zapytać, jaka jest definicja fragmentu większego utworu? Na przykład, ile stron ze 100-stronicowej książki można legalnie udostępnić?

Na mocy art. 27 prawa autorskiego pracownikom Uniwersytetu dozwolone jest korzystanie z rozpowszechnionych utworów, zarówno w oryginale jak i w tłumaczeniu. W rachubę wchodzi korzystanie z „drobnych utworów lub fragmentów większych dzieł”.

Pracownik może to czynić bez zezwolenia twórcy jedynie wówczas, gdy korzystanie z utworu służy ilustrowaniu treści przekazywanych w celach dydaktycznych lub w celu prowadzenia działalności naukowej.

W nauce nie ma zgody w kwestii, co do tego jak należy rozumieć przez zwrot „drobne utwory lub fragmenty większych utworów”. Nie wchodząc w szczegóły można poprzestać na twierdzeniu, że zakres wykorzystywanego dzieła w ramach dozwolonego użytku zależy od celu, w którym jest ono wykorzystywane. Jeśli zatem na seminarium albo na ćwiczeniach przedmiotem dyskusji ma być, liczący 40 stron, artykuł wówczas jego zamieszczenie w całości na platformie e-learningowej jest w pełni usprawiedliwione. Przeciwnie należy natomiast ocenić postępowanie polegające na udostępnieniu, np. dwóch rozdziałów książki, wówczas gdy przedmiotem zajęć jest wyłącznie treść zamieszczona w jednym z nich. Innymi słowy: w świetle art. 27 prawa autorskiego prawnie usprawiedliwione jest korzystanie z rozpowszechnionych utworów w zakresie pozostającym w związku z tematem prowadzonych zajęć. Rozmiar wykorzystywanych utworów zdeterminowany jest zatem celu dydaktycznego.

Z tego przywileju korzystać mogą nauczyciele wszystkich szczebli edukacyjnych, uczniowie, studenci, naukowcy, jeśli prowadzą badania w celu przygotowania publikacji czy zdobycia informacji o bieżącym stanie wiedzy na dany temat.

                                                                                                               

Pytanie 2. 

Czy można udostępniać studentom skany tekstów, które mają do przeczytania na zajęcia?

Czy prowadzący zajęcia ma prawo udostępniać studentom skany tekstów, których nie jest autorem, a które stanowią literaturę do przedmiotu (artykuły naukowe, rozdziały w monografiach / podręcznikach, monografie /podręczniki)?

Tak oczywiście można to uczynić. (Szerzej na ten temat w odpowiedzi na pytanie pierwsze).

 

Pytanie 3.

Jak w sposób wiążący dla studentów przekazywać informację, że udostępnione im materiały własne prowadzącego (np. prezentacje, opracowania), a także filmy z przebiegu zajęć nagrywane w MS Teams, są przekazywane wyłącznie do użytku danej grupy studentów i wyłącznie na potrzeby dydaktyczne, bez możliwości udostępniania innym osobom, w tym rozpowszechniania ich w sieci internetowej?

Można poinformować studentów (ustnie lub w formie pisemnej), że mogą korzystać z udostępnianych im utworów wyłącznie w ramach tzw. dozwolonego użytku prywatnego. W tym zakresie art. 23 pr. aut. dopuszcza korzystanie z rozpowszechnionych utworów, w dowolnych zakresie, a zatem w rachubę wchodzi również korzystanie z całych utworów, pod warunkiem, że czyni się to dla własnego użytku prywatnego (osobistego).

W konsekwencji studenci mogą korzystać z udostępnionych utworów w celach dydaktycznych lub naukowych.

Powołując się na dozwolony użytek osobisty można dokonywać takich czynności jak: utrwalenie (np. nagranie wykładu), zwielokrotnienie (np. sporządzenie kopii cyfrowej filmów czy nagranych wykładów, sporządzenie kopii udostępnionych artykułów), użyczenie. W ramach tej formy nie jest jednak dozwolone rozpowszechnienie utworu czy jego publiczne udostępnienie, np. w Internecie.

Student może dokonywać ww. czynności wyłącznie w odniesieniu do pojedynczych egzemplarzy, zarówno dla siebie, jak i dla osób pozostających z nim w związku osobistym. Chodzi o osoby, które są z nim związane stałą, choćby nieformalną, prywatną więzią (osobami taki będą np. koledzy z tej samej grupy ćwiczeniowej, którzy mają w zwyczaju razem przygotowywać się do egzaminów).

Student korzystający z utworu w ramach dozwolonego użytku prywatnego może udostępniać ten utwór wszystkim osobom, z którymi łączą go więzi mające charakter związku osobistego, niezależnie od liczby tych osób.

Osoba korzystająca z utworu w ramach dozwolonego użytku nie może

dokonywać jego ekonomicznej eksploatacji. Niedozwolone są zatem te formy korzystania, które wychodzą poza użytek własny i wiążą się z rozpowszechnianiem utworu (np. publiczne udostępnianie, publiczne wykonanie, udostępnianie utworu za pośrednictwem Internetu lub rozpowszechnianie go w inny sposób tak, że dostęp do utworu ma nieograniczony krąg osób).

W zakresie omawianej formy dozwolonego użytku nie mieści się wprowadzanie do obrotu egzemplarzy utworów sporządzonych w ramach dozwolonego użytku osobistego (np. kserokopii wykładów). Oznacza to, że nie jest dopuszczalne odsprzedawanie przez studentów wykonanych kopii notatek, skryptów itd., jak również zamieszczanie takich materiałów w Internecie.

Prowadzący zajęcia nie może skutecznie ograniczyć prawa do korzystania z utworu w ramach prawa dozwolonego użytku, np. zakazując studentom nagrywania wykładu czy zakazując udostępniania bliskim osobom notatek z wykładu. Można natomiast uprzedzić studentów o zakazie rozpowszechniania nagrań, np. poprzez umieszczanie ich w Internecie albo odsprzedaż innym osobom.

 

Pytanie 4.

1.Czy UŁ będzie mógł wystąpić w sprawie ochrony praw autorskich pracownika UŁ gdyby zostały one naruszone? Czy pracownik UŁ będzie musiał sam zatroszczyć się o te sprawy (np. ‘osobisty’ pozew na gruncie prawa cywilnego?).

Wszystko zależy od tego, kto jest dysponentem autorskich praw majątkowych do utworu. Jeśli prawa autorskie do utworu stworzonego przez pracownika UŁ nie przeszły na uczelnię, w razie ich naruszenia legitymowanym do wystąpienia z powództwem do sądu jest wyłącznie pracownik będący twórcom (względnie współtwórcą).

Natomiast w przypadku naruszenia autorskich praw osobistych, takich jak np. prawo do autorstwa, co do zasady wyłącznie uprawnionym do realizacji roszczeń ochronnych jest pracownik- twórca.

 

Pytanie 5.

Czy przez “naruszenie praw autorskich” można rozumieć: utrwalanie (nagrywanie, zdjęcia, inne formy) zajęć, nagrywanie treści pytań egzaminacyjnych?

Nie, ponieważ takie czynności mieszczą się zwykle w zakresie dozwolonego użytku prywatnego (art. 23 prawa autorskiego). Tak długo, jak długo student korzysta z takich nagrań, notatek, zdjęć wyłącznie dla użytku osobistego, nie zaś komercyjnego, zachowanie takie nie jest bezprawne (Szerzej w odpowiedzi na pytanie trzecie).

 

Pytanie 6.

Czy studenci mogą pobierać i rozpowszechniać pliki zamieszone na portalu moodle – chodzi przede wszystkim o prezentacje, notatki, nagrania wykładów, etc. Czy też rozpowszechnianie ww. materiałów np. w Internecie narusza prawa autorskie ich autora? Czy takie same regulacje stosują się do zamieszczania plików w portalu MS Teams?

Studenci mogą pobierać pliki zamieszone na portalu Moodle oraz na portalu MS Teams. (Szerzej na ten temat w odpowiedzi na pytanie 3).

Rozpowszechnianie ww. materiałów w Internecie stanowi zazwyczaj naruszenie prawa autorskiego, chyba że dochodzi jedynie do udostępnienia ich w ramach zamkniętej grupy osób, pozostających w trwałej relacji osobistej.

 

Pytanie 7.

Czy można udostępnić studentom zakupioną prywatnie książkę w formie e-booka, która jest potrzebna do zająć dydaktycznych?

Tak, można to uczynić wobec studentów, doktorantów i pracowników naukowych UŁ. (Szerzej na ten temat odpowiedź do pytania pierwszego).

 

Pytanie 8.

Jeśli bym napisał dla studentów skrypt i wydało go Wydawnictwo UŁ, to jak jest z moimi prawami autorskimi, a jak z prawami autorskimi Wydawnictwa UŁ? A jeślibym wydał w innym?

Wszystko zależy od treści umowy wydawniczej zawartej z wydawnictwem. W rachubę wchodzi szerokie spektrum, różnych rozwiązań, poczynając od udzielenia wydawnictwu jedynie licencji niewyłącznej, po przeniesienie praw autorskich. W każdym przypadku autorskie prawa osobiste, takie jak np. prawo do autorstwa, prawo do oznaczenia utworu nazwiskiem lub pseudonimem twórcy czy prawo do integralności utworu pozostają zawsze przy twórcy.

Warto odnotować, że zgodnie z art. 14 pr. aut. Uczelni przysługuje pierwszeństwo opublikowania utworu naukowego pracownika, który stworzył ten utwór w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy. Kwestia ta była już w przeszłości szczegółowo wyjaśniana (sporządziłam na ten temat odrębną opinię prawną, którą dysponują władze Uczelni).

 

Pytanie 9.

Czy studenci mają prawo domagać się przeslania im plików wykorzystywanych przez wykładowcę do prowadzenia zająć zdalnych?

Nie, studenci nie mają takiego prawa, w każdym razie źródłem takiego uprawnienia nie jest prawo autorskie.

 

Pytanie 10.

Czy wykładowca może w swoich plikach wykorzystywanych do prowadzenia zająć zdalnych zamieszczać dowolne materiały pobrane z Internetu?

Tak, wykładowca może to uczynić, z tym jednak, że powinien dołożyć należytej staranności w sprawdzeniu, czy wykorzystywane utwory nie zostały rozpowszechnione bez zgody twórcy. W tym zakresie domniemuje się jednak dobrą wiarę osoby korzystającej z rozpowszechnionych utworów.

 

Pytanie 11.

Czy wykładowca może w ramach swoich plików wykorzystywanych do prowadzenia zająć zdalnych wykorzystywać fragmenty skanów książek? Moje prezentacje wykorzystywane podczas wykładu mają charakter autorski. Jak zatem wygląda ochrona moich praw podczas prowadzenia nauki zdalnej, gdy prezentuję je podczas wykładu? Jaką mam gwarancję, że nikt nie skopiuje ich i nie wykorzysta bez mojej wiedzy i zgody?                                                                                                               

Tak, wykładowca może to uczynić, z zachowaniem warunków określonych w art. 27 prawa autorskiego (Szerzej na ten temat w odpowiedzi do pytania pierwszego). Wykładowca nie może natomiast zabronić studentom ani nagrywania wykładu, ani sporządzenia kopii nagrania. Jest to bowiem dozwolone w zakresie określonym art. 23 prawa autorskiego. (Szczerzej na ten temat w odpowiedzi na pytanie trzecie).

 

Pytanie 12.

Czy dla celów dydaktycznych/edukacyjnych można korzystać z dowolnych fragmentów książek/opracowań pod warunkiem podania źródła? Jeśli tak, to jak duże fragmenty można ewentualnie kopiować dla studentów, żeby wrzucić np. na platformę Moodle (np. ile mogę zeskanować stron z podręcznika, który nie jest dostępny w żadnych zasobach elektronicznych i załadować na Moodle dla studentów w celach dydaktycznych)?

Tak, opisane czynności są dozwolone z zachowaniem warunków określonych w art. 27 prawa autorskiego (Szczerzej na ten temat w odpowiedzi na pytanie pierwsze).

 

Pytanie13.
Czy jeśli jestem autorem artykułu/książki wydanego przez WUŁ i opracowanie to jest ogólnie dostępne w Repozytorium UŁ, to czy mogę pobrać te ogólnodostępne pliki z Repozytorium UŁ i upublicznić na moim profilu na Researchgate, aby zwiększyć ich widoczność?

Odpowiedź zależy od treści umowy zawartej pomiędzy autorem oraz UŁ (wydawnictwem UŁ). Na pewno jest to możliwe wówczas, gdy UŁ wyraził zgodę na taką czynność. W przeciwnym razie odradzam umieszczanie na profilu plików z publikacją, pobranych z repozytorium UŁ. Zalecam ograniczenie się do podania adresu, pod którym publikacja ta jest dostępna.

 

Pytanie 14.

Dot.: zajęć realizowanych w trybie zdalnym zgodnie z harmonogramem roku akademickiego oraz bieżącym planem zajęć.

Postulat zgłoszony przez studentów dotyczył możliwości nagrywania zajęć w celu ich odsłuchiwania w dogodnym dla studenta terminie i porze dnia.

Pytanie: Jakie uzasadnienie powinien przedstawić prowadzący przedmiot nie wyrażając zgody na samodzielne nagrywanie zajęć przez studentów. Czy istnieją wytyczne UŁ, o których powinni wiedzieć studenci dotyczące tej kwestii, które wynikają bezpośrednio z ochrony danych osobowych (RODO) oraz ochrony własności intelektualnej.

Wykładowca nie może zabronić studentom nagrywania wykładu. Może natomiast i powinien pouczyć studentów o przesłankach dopuszczalności takiego zachowania. (Szerzej na ten temat w odpowiedzi na pytanie trzecie).

 

Pytanie 15.

Dot.: innych użytkowników zarejestrowanych na platformie edukacyjnej Moodle, których profile przypisane są do prowadzonych przedmiotów. Osoby te są pracownikami UŁ ze wskazanymi adresami email służbowymi oraz prywatnymi, których uprawnienia dostępu nie są precyzyjnie określone.

Pytanie: Czy osoby te mają takie same uprawnienia – jakie posiadają studenci – do wglądu do wszystkich materiałów edukacyjnych dostępnych na platformie Moodle? Jakie jest uzasadnienie obecności “innych użytkowników”, poza osobami wsparcia technicznego i ewentualnej kontroli merytorycznej?

Zakres uprawnień takich osób (nie będących studentami) do korzystania z materiałów udostępnionych na platformach edukacyjnych jest dokładnie taki, jak zakres uprawnień studentów. Art. 23 prawa autorskiego, który stanowi podstawę tzw. dozwolonego użytku prywatnego nie różnicuje bowiem zakresu uprawnień do korzystania z utworów ze względu na właściwości podmiotowe.

Pytanie o uzasadnienie obecności „innych osób” nie odnosi się do sfery prawa autorskiego i powinno być kierowane do władz wydziału, względnie władz UŁ.

 

Pytanie 16.

Mam wątpliwości co do możliwości wykorzystania jako ilustracji zdjęć pochodzących z Internetu. Prezentacje, które udostępniamy studentom nie są “materiałem publikowanym”, więc wydaje mi się, że nie musimy prosić autorów lub autorki zdjęć o zgodę na ich wykorzystanie. Ale z drugiej strony jakoś te zdjęcia wykorzystujemy. Będę wdzięczny za wskazanie, w jakich okolicznościach możemy wykorzystać zdjęcia z internetu na potrzeby prezentacji (podając autora/kę i/lub link), ale bez konieczności kontaktowania się z autorem/ką w sprawie formalnej zgody na wykorzystanie zdjęcia.

Wykorzystywanie rozpowszechnionych w Internecie zdjęć bez konieczności uzyskania zgody ich autora jest możliwe w ramach tzw. dozwolonego użytku. W opisanym przypadku w rachubę posłużenie się rozpowszechnionym utworem na potrzeby zilustrowania treści przekazywanych w celach dydaktycznych lub w celu prowadzenia działalności naukowej (art. 27 prawa autorskiego) lub w ramach dozwolonego cytatu (art. 29 prawa autorskiego). Pierwszy przypadek został przybliżony w odpowiedzi na pytanie pierwsze.

Włączenie cudzego utworu (może nim być także zdjęcie) do własnej publikacji (jest nią z reguły także wykład autorski, który zostaje wygłoszony przy wykorzystaniu platformy edukacyjnej) wymaga spełnienia łącznie następujących przesłanek:

-cytowany utwór musi być wcześniej rozpowszechniony (cytowanie udostępnionego rękopisu, nieudostępnionego wydruku zawsze wymaga zgody autora);

-w ramach cytatu może być wykorzystany w całości drobny utwór, zaś inne, większe utwory jedynie w części. Ustawodawca nie tłumaczy bliżej tych pojęć. W praktyce przyjmuje się, że cudza fotografia może być włączona do własnego utworu w całości;

-posłużenie się cytatem jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy jest to uzasadnione celem takim jak: wyjaśnienie, polemika, analiza krytyczna lub naukowa, nauczanie lub prawa gatunku (choć co do tego ostatniego istnieją wątpliwości, czy powołanie się na taki cel cytatu jest zgodny z prawem unijnym);

-posługując się cytatem zawsze należy podać źródło, z którego pochodzi zaczerpnięty utwór (tytuł utworu, miejsce wydania), konieczne jest również oznaczenie autorstwa, chyba że zgodnie z wolą autora, utwór został udostępniony anonimowo. W tej ostatniej sytuacji należy uczynić adnotację, że utwór jest udostępniony anonimowo, względnie informację, że autor jest nieznany.

 

Pytanie 17.

Czy prowadzone przez nas zajęcia mogą być w świetle prawa nagrywane przez uczestników? Jakie są prawne możliwości ochrony zarówno naszego wizerunku jak i rozpowszechniania wykładów/ćwiczeń przez ich uczestników?

Tak, studenci mają prawo utrwalić (nagrać) warstwę dźwiękową wykładu. Takie uprawnienie płynie z art. 23 prawa autorskiego – tzw. dozwolony użytek prywatny (Szerzej na ten temat w odpowiedzi na pytanie trzecie).

Wykładowca może natomiast sprzeciwić się utrwalaniu (nagraniu) jego wizerunku. Prowadzenie wykładu w warunkach e-learningu, w takiej postaci jak jest to obecnie zorganizowany, uzasadnia wniosek, że utrwalenie wizerunku może rodzić ryzyko naruszenia prawa do prywatności wykładowcy oraz prowadzić do naruszenia prawa do wizerunku poprzez jego rozpowszechnienie.

W każdym wypadku uzasadnione jest pouczenie studentów o bezwzględnym zakazie rozpowszechniania wizerunku wykładowcy, oczywiście jeśli wykładowca nie wyraża zgody na takie rozpowszechnienie (art. 81 prawa autorskiego oraz art 23 kodeksu cywilnego).

 

Pytanie 18.

Czy posiadamy prawa autorskie (i jak można je chronić) do pytań egzaminacyjnych, które on-line mogą być bez przeszkód utrwalane przez studentów (screen ekranu) a następnie rozpowszechniane i wykorzystywane przez inne osoby?

Pojedyncze pytania egzaminacyjne zwykle nie będą stanowiły utworu w świetle art. 1 prawa autorskiego, nie odznaczają się bowiem dostatecznym natężeniem elementów twórczych. O utworze można mówić bowiem jedynie wówczas, gdy efekt pracy intelektualnej człowieka posiada cechy twórczości o indywidualnym charakterze.

Znacznie bardziej prawdopodobne jest natomiast spełnienie tej przesłanki w przypadku zbioru, bazy takich pytań. W tym przypadku wymagana przesłanka będzie spełniona wówczas, gdy jej autor dokonał „swobodnych i twórczych” wyborów, co może dotyczyć zarówno doboru części składowych zbioru, jak i ich uporządkowania, usystematyzowania oraz sposobu prezentacji.

 

Pytanie 19.

Czy można na autorskich ćwiczeniach wykorzystać materiały dostępne np. na youtube lub innych źródłach treści wizualnych?

Tak można, powołując się na dozwolony użytek, uregulowany w art. 27 prawa autorskiego. (Szerzej na ten temat w odpowiedzi na pytanie pierwsze). Niezbędne jest jednak dołożenie staranności w sprawdzeniu, czy utwór została udostępniony w Internecie legalnie. Jeśli na pierwszy rzut oka widoczne jest, że utwór ten jest rozpowszechniany bez zgody autora (względnie innego podmiotu uprawnionego z tytułu praw autorskich), korzystanie z tej postaci dozwolonego użytku jest wyłączone.

Co do zasady domniemywa się jednak istnienie dobrej wiary podmiotu korzystającego z utworów udostępnionych w Internecie.

W razie posłużenia się cudzym utworem w celach dydaktycznych zawsze konieczne jest oznaczenie autorstwa utworu (z wyjątkiem sytuacji, w której utwór został udostępniany anonimowo albo sytuacji, w której autor jest nieznany) oraz wskazanie źródła, z którego utwór został zaczerpnięty.

 

Pytanie 20.

Biblioteka Wydziału Prawa i Administracji UŁ uruchomiła usługę tworzenia i wysyłania kopii cyfrowych. Za pośrednictwem formularza zamieszczonego na stronie internetowej biblioteki, Czytelnicy mogą zamawiać skany materiałów bibliotecznych znajdujących się w naszej bibliotece. Wcześnie usługę taką wprowadziła Biblioteka Uniwersytetu Łódzkiego i w dużej mierze na rozwiązaniach przyjętych w BUŁ określiliśmy zasady dotyczące tej usługi. Jedną z takich zasad jest ograniczenie co do ilości stron możliwych do zeskanowania. Obecnie skanujemy:
-w przypadku czasopism: jeden wskazany artykuł
-w przypadku książek: jeden rozdział
Zdarzają się jednak zamówienia obejmujące „całą książkę” lub „wszystkie strony”. Uprzejmie, ale stanowczo nie wyrażamy na to zgody. Najczęściej nasza argumentacja spotyka się ze zrozumieniem, jednak bywają odstępstwa. Ostatnio, gdy wyjaśniliśmy, iż możemy zeskanować i przesłać jedynie jeden rozdział, zaczęliśmy otrzymywać, od tej samej osoby, codziennie zamówienie na kolejne rozdziały bardzo obszernej książki. To zdarzenie jest bezpośrednim powodem naszego zwrócenie się o opinię w sprawie praw autorskich i ich przestrzeganiem. Z jednej strony, chcemy wspomagać naszych czytelników w dostępie do materiałów bibliotecznych, ale chcemy też działać w zgodzie z obowiązującym prawem dotyczącym praw autorskich. Obawiamy się sytuacji, gdy uczynione przez nas skany (zawierające nasze sygnatury i pieczęcie) zaczną „krążyć” w Internecie. Nie chciałbym być adresatem działań podjętych przez jakiegoś wydawcę, który uzna, iż łamiemy jego prawa, majątkowe lub nie, przez nasze działania.

Uważam, że w opisanej sytuacji biblioteka może udostępniać studentowi (doktorantowi) wyłącznie czasowo (za pomocą dezaktywującego linku) skany zamówionych fragmentów książek. Co do zasady powinny być to jedynie fragmenty książek, nie zaś książki w całości. Jedynie w wyjątkowych sytuacjach, uzasadnionych prowadzonymi pracami badawczymi lub dydaktycznymi dopuszczalne jest czasowe udostępnienie scanu większych rozmiarów książki. W takim przypadku polecam wprowadzenie obowiązku przedłożenia zgody opiekuna naukowego (promotora pracy), zawierającego oświadczenie o niezbędności tego utworu do przygotowania pracy przez studenta (doktoranta) oraz o zakresie potrzebnego do udostępnienia utworu. W opisanym w pytaniu przypadku należy odmawiać wykonania scanu.

 

Odpowiedzi na przedstawione pytania sporządziła:

dr hab. Beata Giesen- prof. nadzw. UŁ

Kierownik Zakładu Prawa Cywilnego WPiA UŁ